Osmanlı arşivi veya genel anlamda arşivler çokça merak edilen yerlerin başında gelmektedir. Biz de Dabuluve.com olarak İstanbul Kağıthane‘de bulunan T.C. Başbakanlık Osmanlı Arşivi‘ne gittik ve sergiyi gezdik.

Osmanlı Arşivi‘ne gitmişken, arşiv yerleşkesi ve Osmanlı İmparatorluğu‘nda arşivcilik hakkında kısa bir bilgi aktarmak yerinde olacaktır. Yaklaşık 100 milyon belgelik büyüklüğe sahip bir arşiv ve aynı zamanda birinci dereceden müracaat edilecek bir yer konumunda Osmanlı Arşivi. Osmanlı İmparatorluğu ise kağıdın kutsal kabul edildiği bir devlet bir toplum. Halkın çoğunluğunun okuma-yazması olmadığı için, yazılı olan herhangi bir kağıda kutsaliyet atfettiklerini öğreniyoruz. O devirlerde kağıt zaten şuan olduğu gibi önemsiz ve kolay ulaşılabilen bir malzeme değil. Kutsal olmasındaki bir diğer sebep de bu.

Osmanlı İmparatorluğu birçok devlet gibi kayıt tutmaya oldukça önem veren bir devletti. Öyleki bir bölge fethedilince o bölgeye ilk iş olarak kayıt tutması amacıyla bir katip atardı.

Osmanlı Arşivi aynı zamanda Defterhane-i Amire” olarak da anılır. Arşivdeki belgeler torbalarda, torbalar ise sandıklarda saklanmaktadır. Bu şekilde belgelerin tasnifi sağlanırdı. Ancak Tanzimat Fermanı ile birlikte dosya usulü arşivcilik gelir. Zaten bildiğimiz anlamda modern tarih öğretimi de yine Tanzimat Fermanı ile gelir.

Büyük bir devletten söz ediyorsak büyük bir arşivden ve çok eskiye dayanan bir arşiv geleneği olduğunu söyleyebiliriz. 1299 kurulduğu kabul edilen Osmanlı İmparatorluğu‘nun, bizzat katipleri tarafından yazılan ve günümüze ulaşan en eski belge 1432 yılına dayanır. Bu belge Arnavutluk‘ta Avlonya adlı bir bölgeye ait bir belgedir. Bu durumda aklımıza bir soru geliyor.

Kuruluş Dönemi’ne ait ilk 130 Yıllık (1299-1432) Belgeler Neden Yok?

Kuruluş Dönemi‘ndeki ilk 130 yıllık dönemde de şüphesiz kayıtlar tutulmuştur. Ancak o döneme ait hiçbir belge günümüze ulaşamamıştır. Başlıca sebebi ise Timur‘un o dönemde Anadolu üzerinde yaptığı faaliyetler diyebiliriz. Anadolu‘da hakimiyet kurmak isteyen Timur, Osmanlı İmparatorluğu‘nun başkenti Bursa‘ya kadar gelmiş ve gelmekle yetinmeyip şehri ateşe vermiş, bu yağma ve yıkımda da arşivler harab olmuştur. Bizler bu kayıp yıllara ait bilgileri ise Bizans tarihçilerinden öğrenmekteyiz. Bu döneme ait en önemli kaynaklar Bizans kaynaklarıdır.

T.C. Başbakanlık Osmanlı Arşivi’ne Ait Bazı Veriler

İstanbul Kağıthane‘de bulunan yerleşkede sadece bürokratik evraklar bulunmaktadır. Arşiv binası 4 yıl önce yapılmış olup 180 dönüm arazi üzerine inşa edilmiştir. 112.500 m² kapalı alana sahip arşivde 120 km‘lik raf uzunluğu ise dikkat çekmekte. Ayrıca bu arşiv 150 milyon belgelik bir kapasiteye sahiptir. Dünya‘nın heryerinden gelen araştırmacılar bu arşivde çalışmalarını sürdürmektedir.

Oldukça büyük bir kompleks olan yerleşkede bir de sergi bulunur. Bizler de sizler için bu sergiyi gezdik. Sergiden görüntüleri aşağıdaki galerimizden inceleyebilirsiniz.

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

21.

 

 

 

Bir Yorumda Bulun